Saunakachel: alles wat je moet weten over houtgestookte saunakachels

Door Josef Segerlund, Head of Product bij bast

Een saunakachel is de kachel die de sauna verwarmt door een hoeveelheid stenen te verhitten, die op hun beurt gelijkmatige warmte uitstralen en stoom geven als je er water op giet. Er zijn twee typen: houtgestookte kachels, die de klassieke saunabeleving met echt vuur geven en helemaal zonder stroom werken, en elektrische kachels, die makkelijker in onderhoud zijn maar stroom en meestal een vaste installatie nodig hebben. Wil je buiten saunagaan, in een saunatent of op een plek zonder stroom, dan is een houtgestookte saunakachel bijna altijd de juiste keuze.

In deze gids

• Wat een saunakachel is en hoe hij werkt
• Houtgestookt of elektrisch: wat bij je past
• Wat een goede kachel onderscheidt van een goedkoop blikken doosje
• Op welk staal en welke materiaaldikte je let
• Welk hout je stookt
• Schoorsteen, vonkenvanger en brandveiligheid
• Saunakachel met waterverwarmer
• Wat een kachel kost en wat er in een pakket zit
• Een eenvoudigere manier om een echte houtgestookte sauna te krijgen

Wat is een saunakachel?

De saunakachel is het hart van de sauna. Zijn taak is een korf of rooster met stenen te verwarmen. De stenen slaan de warmte op en stralen die zacht uit in de ruimte, en als je er water op giet krijg je stoom, wat in het Fins löyly heet. Zonder steen geen echte sauna, alleen een warme kamer.

Er zijn twee hoofdtypen:

• Houtgestookte saunakachel. Je stookt hout in een verbrandingskamer. Geeft echt vuur, knetterend geluid en een zachte, krachtige warmte. Werkt zonder stroom, waardoor hij perfect is voor buiten, in saunatenten en op plekken zonder aansluiting op het stroomnet.
• Elektrische saunakachel. Wordt verwarmd door verwarmingselementen. Makkelijk aanzetten en vergeten, maar heeft stroom nodig, vaak een krachtstroomaansluiting door een elektricien, en past het best in een vaste binnensauna.

De rest van deze gids gaat over de houtgestookte kachel, omdat die de klassieke beleving geeft en we daar het meest van weten.

Houtgestookte of elektrische saunakachel?

Kortom: wil je de traditionele, knusse saunabeleving en de vrijheid om overal te saunagaan, kies dan houtgestookt. Wil je maximaal gemak in een kant-en-klare binnensauna met stroom, dan past elektrisch misschien beter.

Zo werkt een houtgestookte saunakachel (en wat een goede van een goedkope onderscheidt)

Dit is wat we geleerd hebben van het bouwen van houtgestookte kachels voor saunatenten en buitengebruik, waar de kachel weer, vocht en zware slijtage moet doorstaan. De meeste houtgestookte saunakachels zien er op de foto hetzelfde uit. Het verschil merk je pas na een paar seizoenen stoken. Dit zijn de drie dingen die bepalen of de kachel meegaat en een goede sauna geeft, of niet:

1. Stenenkorf rondom de hele kachel. Een goede kachel heeft een stenenkorf die de hele verbrandingskamer omsluit en veel steen bevat, bij ons 20–40 kg afhankelijk van het model. Dat levert drie dingen op: de stenen worden van alle kanten verwarmd, de harde stralingswarmte wordt getemperd, en je krijgt een grote warmteopslag die zachte stoom en lange sessies geeft. Een goedkope kachel heeft alleen stenen bovenop. Dan stralen de zijkanten scherpe, onaangename hitte uit en verdwijnt de warmte sneller.

2. Vonkenvanger. Een doordachte kachel heeft twee kamers: een voor het hout en een verder naar binnen die vonken opvangt, zodat ze in de kachel blijven in plaats van door de schoorsteen naar buiten te vliegen. Belangrijk voor de veiligheid, vooral in een tent en in de buurt van droog gras.

3. Secundaire verbranding. Afgeschermde luchtgaten voeren verse lucht toe, zodat de rook een tweede keer ontbrandt. Het resultaat is een hetere kachel, schonere verbranding en bijna geen zichtbare rook als hij efficiënt brandt. Een simpel blikken doosje heeft dit helemaal niet, wordt roetig en verspilt hout.

Dit soort details krijg je niet cadeau. We proberen dingen uit en gooien weg wat niet werkt. Een voorbeeld: we hebben een volledige bodemplaat onder de stenenkorf getest, maar die weer weggehaald. Hij trok krom door de hitte en vormde een luchtzak die de warmteoverdracht naar de stenen juist slechter maakte. Zoiets ontdek je alleen door de kachel seizoen na seizoen te stoken, niet door hem mooi op papier te tekenen.

Vraag bij het vergelijken van kachels altijd: zitten de stenen rondom de hele kachel of alleen bovenop? Is er een vonkenvanger en secundaire verbranding? Daar wordt de kwaliteit bepaald.

Welk staal en welke materiaaldikte moet een saunakachel hebben?

Dit is de belangrijkste en meest over het hoofd geziene vraag, want het staal bepaalt de levensduur.

Roestvrij 304, niet 430. Roestvrij staal bestaat in verschillende kwaliteiten. Eenvoudige kachels gebruiken vaak 430, dat aanzienlijk sneller roest. Betere kachels gebruiken 304, dat veel corrosiebestendiger is en veel beter tegen de vochtige, zoute omgeving in een sauna kan. Het verschil zit in het nikkel: 304 bevat 8–10,5% nikkel, 430 helemaal niets. Nikkel is duur, en vooral daarom kan 430 tot 40% goedkoper zijn. Maar in de vochtige, zoute saunaomgeving is de corrosiebestendigheid van 304 elke cent waard, en daarom laten goedkope kachels het toch weg. Al onze kachels worden gemaakt van roestvrij 304.

Materiaaldikte. Hier zit het meest voorkomende misverstand: mensen denken dat een kachel kapotgaat door de hitte. Maar staal smelt pas rond 1 400°C, ver boven de 300–900°C van een houtvuur. Wat dun staal echt de das omdoet, zijn twee andere dingen: de thermische schok als water op gloeiend heet staal valt, en dat de plaat simpelweg te dun is voor het gewicht van hout en steen en krom begint te trekken. Veel kachels op de markt zitten op 1,5 mm. Onze standaardkachels zijn 1,8 mm, een van de dikste die er zijn, en onze Malm-modellen 2,5 mm. Dikker staal trekt minder krom en gaat langer mee. Het enige compromis is dat het een minuutje langer duurt voordat hij warm is.

We hebben de materialen en de constructie ontwikkeld samen met de Technische Universiteit van Luleå, sinds 2023, in meerdere projecten. Zij hebben de kachel onderdeel voor onderdeel doorgelicht – het frame, het rooster, de stenenkorf en de schoorsteen – en aangewezen waar de zwakke plekken zaten. Veel van wat je hier leest – dikker materiaal, een stenenkorf rondom de hele kachel en een steviger eerste schoorsteendeel – is het resultaat van dat werk. Het is het soort vraag waarvan een koper die voor het eerst koopt niet weet dat hij die moet stellen, maar dat wel zou moeten.

Welk hout stook je in de saunakachel?

Stook droog loofhout, het liefst berk. Dat brandt schoon, ruikt lekker en geeft gelijkmatige warmte. Vermijd:

• Vochtig hout (moet onder ~20% vochtgehalte zitten), anders rookt en walmt het en geeft het slechte warmte.
• Naaldhout zoals spar en den in te grote hoeveelheden, dat harst en laat de schoorsteen sneller vervuilen met roet.
• Geverfd, gelijmd of geïmpregneerd hout, dat geeft giftige dampen af. Nooit in een saunakachel.

Een efficiënte kachel met goede verbranding verbruikt minder hout dan een traag blikken doosje, omdat meer van het hout echt warmte in de stenen wordt in plaats van rook door de schoorsteen.

Schoorsteen, vonkenvanger en brandveiligheid

Een houtgestookte kachel heeft een schoorsteen nodig die de rook afvoert. Het heetste en meest belaste deel is het eerste schoorsteendeel, het dichtst bij de kachel, dat daarom van dikker materiaal hoort te zijn (bij ons 1 mm roestvrij 304 in het eerste deel).

Basisregels voor brandveiligheid:

• Zorg dat de kachel een vonkenvanger heeft, zodat er geen vonken naar buiten vliegen.
• Houd brandbaar materiaal op afstand van kachel en schoorsteen. Gebruik waar nodig hittebescherming.
• In een saunatent: veranker de wand die het dichtst bij de kachel zit goed – een wand die tegen de kachel aan waait, is het grootste brandrisico.
• Haal drempels en losse spullen vlak naast de kachel weg – anders struikel je zo tegen heet metaal.

Onze tentdoeken zijn bovendien vlamvertragend volgens CPAI-84.

Saunakachel met waterverwarmer

Sommige kachels kun je uitrusten met een waterverwarmer (watertank of watermantel) die de restwarmte van de kachel gebruikt om water op te warmen terwijl je saunaat. Handig als je je met warm water wilt kunnen afspoelen op plekken zonder warmwateraansluiting, bijvoorbeeld bij het vakantiehuis, aan het meer of bij een mobiele opstelling. Een populaire optie voor wie veel buiten saunaat.

Wat kost een saunakachel, en wat zit er in een pakket?

Een losse saunakachel en een complete sauna zijn twee verschillende dingen. Koop je een kachel, reken er dan op dat je ook stenen en een schoorsteen nodig hebt, en in een vaste sauna ook een doorvoer en hittebescherming. Daarom wordt de kachel vaak verkocht als onderdeel van een pakket.

Het goedkoopste alternatief is op de lange termijn zelden het goedkoopst. Een kachel van dun 430-staal zonder stenenkorf kost misschien de helft, maar roest, trekt krom en geeft een slechtere sauna. Vraag de leverancier altijd:

• Zijn er reserveonderdelen te koop, en hoeveel jaar terug? (Wij houden onderdelen 3–4 jaar terug op voorraad.)
• Wat zijn de meest voorkomende problemen en hoe lossen jullie die op?
• Hoe lang bestaan jullie al? Veel merken bestaan pas een paar jaar en hebben nooit gezien hoe hun product veroudert.

Bij bast krijg je de kachel los of als onderdeel van een compleet saunatentpakket, waarbij kachel, stenen, schoorsteen en tent gebouwd zijn om samen te werken.

Een eenvoudigere manier om een echte houtgestookte sauna te krijgen: de saunatent

Droom je van een houtgestookte sauna, maar heb je geen grond, vergunning of ruimte voor een blokhut? Dan is een saunatent de makkelijkste manier om te beginnen. Het is een echte houtgestookte sauna die je in een middag opzet, verplaatst als je wilt en het hele jaar door gebruikt, zonder vergunning en zonder een fundering te storten.

Precies daarom is bast begonnen. De oprichters woonden in een appartement in Stockholm en hadden geen grond en geen vergunning voor een saunahuisje, maar wilden wel die echte houtgestookte sauna. Een tent met een degelijke houtgestookte kachel werd het antwoord.

Een doordachte saunatent-opstelling geeft je:

• Snelle warmte. Bij onze koudetest in Luleå bij −36°C haalde de tent ongeveer 80°C in 25–30 minuten.
• Zachte, vochtige warmte dankzij de grote steenmassa rondom de kachel, knusser dan de droge hitte van een sportschoolsauna.
• Vrijheid. Geen stroom, geen vaste installatie. Zet hem op in de tuin, bij het meer of neem hem mee.

Het werkt: ongeveer 85% van onze klanten gebruikt de tent permanent, niet als mobiele sauna, en er zijn meer dan 100 plekken in heel Europa waar je een bast-tent kunt huren en testen voordat je koopt. We hebben meer dan 10 000 klanten en een score van 4,9 op Trustpilot.

"Toen we de saunatent kochten, was het plan om hem als tijdelijke oplossing te gebruiken terwijl we een nieuw huisje bouwden. Nadat we hem afgelopen zomer en herfst meer dan 100 keer hebben gebruikt, hebben we besloten dat dit onze vaste sauna wordt."

Klaar om een saunatent te kiezen?

Bekijk alle modellen waarbij kachel, stenen, schoorsteen en tent gebouwd zijn om samen te werken. Of lees eerst de complete gids als je alles wilt begrijpen voordat je kiest.

Bekijk alle saunatentmodellen →

Lees de complete gids over saunatenten →

Veelgestelde vragen over saunakachels (FAQ)

Houtgestookte of elektrische saunakachel: welke moet ik kiezen?

Kies houtgestookt als je buiten, in een tent of op een plek zonder stroom wilt saunagaan en de klassieke beleving met echt vuur wilt. Kies elektrisch als je een vaste binnensauna met stroomaansluiting hebt en maximaal gemak wilt.

Welk hout stook je in een saunakachel?

Droog loofhout, het liefst berk, met een vochtgehalte onder ongeveer 20%. Vermijd vochtig hout en veel naaldhout, en gebruik nooit geverfd, gelijmd of geïmpregneerd hout.

Welk staal is het beste voor een saunakachel?

Roestvrij 304 in plaats van 430. 304 bevat nikkel en is veel corrosiebestendiger, wat doorslaggevend is in de vochtige saunaomgeving. Let ook op de materiaaldikte: 1,8 mm of meer trekt minder krom dan de gangbare 1,5 mm.

Heb je een vergunning nodig voor een houtgestookte sauna?

Voor een vast saunahuisje kan een vergunning nodig zijn, afhankelijk van de grootte en de gemeente. Een saunatent geldt meestal niet als permanent bouwwerk en heeft daarom normaal gesproken geen vergunning nodig, maar check het altijd bij je gemeente.

Hoe snel wordt een houtgestookte sauna warm?

Met een efficiënte kachel en veel steen gaat het snel. Bij onze koudetest bij −36°C haalde de bast-tent ongeveer 80°C in 25–30 minuten.

Kun je een houtgestookte saunakachel binnen gebruiken?

Ja, maar een vaste installatie binnen stelt hogere eisen aan het schoorsteenkanaal, de doorvoer en de brandbeveiliging, en daarvoor kun je het best een vakman raadplegen voor jouw specifieke gebouw. Onze eigen ervaring ligt bij houtgestookte kachels voor saunatenten en buitensauna's, waar de opstelling eenvoudiger is.